دیپنا: شخصیت زن در اندیشۀ امام خمینی(ره) چه جایگاهی دارد؟
32 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : دیپنا
تاریخ نشر : Jul 6 2011 12:00AM
تعداد شرکت کننده : 0


دیپنا: شخصیت زن در اندیشۀ امام خمینی(ره) چه جایگاهی دارد؟

به عنوان مقدمه باید بگویم دو نگاه کاملاً متفاوت و به نوعی متضاد در مورد زن و شخصیت و جایگاه او در جامعه، وجود دارد.

نگاه اول، نگاه غرب است که نگاهی غالب و رایج بود. این نگاه، زن را کالایی برای بهره برداری های نفسانی جامعه می دانست و اساساً نقشی که برای زن در نظر می گرفتند، در این فضا تعریف می شد. در مقابل این نگاه، نگاه کاملاً سنتی است. برخی از دین مداران، زن را ضعیفه ای می‌دانستند که فقط نقش زایش و پرورش مرد را بر عهده دارد و برای خود زن به عنوان یک موجود خلاق و تأثیرگذار در زندگی انسان، نقشی قائل نبودند. متناسب با هر یک از این دو نگاه، در احکام خاصی که برای زنان در عرصه های اجتماعی و در نهاد خانه تعریف می شد، هر کدام تبعات خاص خودش را داشت.

در کنار این دو نگاه، امام (ره) نگاه جدیدی را نسبت به زن در جامعه مطرح می کند و تلاش می کند که آن را نهادینه کند. نگاهی که امام (ره) به زن و شخصیت آن داشت مبتنی بر یک نگاه انسان شناسانۀ تاریخی بود.

همان طور که می دانید ما دو نوع نگاه در انسان شناسی می توانیم داشته باشیم؛ یک نگاه، انسان شناسی فیلسوفانه است که زن را در خلاء و به دور از واقعیت های اجتماعی و سیر تاریخی و شکل گیری جامعه، مورد بررسی قرار می دهد که کاملاً یک نگاه انتزاعی است. شاید بتوان گفت نگاه سنتی فقیهان پیشین ما مبتنی بر همین نگاه بوده است. به عنوان مثال، فیلسوف بزرگی مانند ملاهادی سبزواری، تحلیل و نگاه خاصی به زن دارد و زن را با یک ادبیات عجیب وغریبی توصیف می کند. نگاه دوم، انسان شناسی تاریخی است که خیلی از صاحب نظران، آن را به واقعیات علمی نزدیک تر می بینند. در نگاه تاریخی به انسان شناسی، انسان به عنوان یک عامل، موجودی است که هم‌ پای تاریخ حرکت می کند و نقشش در تاریخ و در تمدن سازی مورد بررسی قرار گرفته و نسبت به آن نیز داوری می شود.

امام (ره) با با توجه به نگاه انسان شناسانه، زن را یک موجودی مؤثر در حیات بشر و مؤثر در تمدن می داند. بنابراین ایشان بارها از طریق سخنرانی ها و بیانیه های خودش که به مناسبت های مختلف از ایشان به یادگار مانده، کاملاً تلاش می کرد که این نگاه را در جامعه نهادینه کند. ایشان می فرمایند که زن ها مقام و کرامت و اختیار دارند؛ چون خداوند آنان را با کرامت و آزاد خلق کرده است.

امام (ره) با نفی نوع نگاه سنتی تلاش کرد که کرامت، شخصیت و عزت و عظمتی را که خداوند به زن همچون مرد در نظام آفرینش داده است به او برگرداند. ایشان همچنین کوشش کرد که این نگاه سنتی را ـ هرچند که امکان برطرف کردنش به طور کلی از جامعه نبود ـ تلطیف کند و کرامت و شخصیت و جایگاه زن را در مرحلۀ تئوری، در جامعه نهادینه نماید.

دیپنا: تأثیر نگاه حضرت امام (ره) در حوزۀ تحصیل و اشتغال زنان را بیان فرمایید.

آراء فقهی فقیهان ما مبتنی بر پیش فرض هایی است؛ یعنی نگاه فقیهان ما به انسان، جهان، ارتباط انسان و جهان، رابطۀ انسان و خدا و رابطۀ انسان ها با یکدیگر هر کدام مبتنی بر پیش فرض هایی است. به عبارت دیگر نگاه فقیهان ما در رابطۀ انسان ها با یکدیگر مبتنی بر پیش فرض های خاصی است. آراء فقیهان ما در تعامل انسان ها با طبیعت و خداوند و حتی با درون خویش، مبتنی بر پیش فرض هایی است.

این پیش فرض ها هستند که می توانند عامل مهمی در خروجی فقهی فقیهان ما باشند که در قالب افتا بروز و ظهور پیدا می کنند. فقیهان ما آن گاه که زن را با نگاه فیلسوفانه می بینند و زن را یک موجود ناقص تحلیل می کنند که نمی تواند تأثیری بر تمدن بشری بگذارد، قاعدتاً در نگاهی که به ترسیم حقوق و وظایف و تکالیف برای زنان منجر می شود، خروجی خاصی بروز و ظهور خواهد یافت.

امام (ره) تلاش کرد که نگاه ویژه ای را در جامعه نهادینه کند که خود نیز معتقد به آن بود و تلاش می کرد که به بدنۀ جامعه نیز سرایت دهد؛ چون پیش فرض امام (ره) در نگاه به زن تحول پیدا کرده بود، در خروجی های ایشان اعم از استفتائات و سخنانشان تأثیر خودش را گذاشت.

قبل از انقلاب، از برخی از آثار امام (ره) همچون تحریر الوسلیه، نگاه خاصی می توان نسبت به زنان استنباط و استخراج کرد که با نگاه ایشان در بعد از انقلاب متفاوت است. به عنوان مثال در مورد تحصیل زنان امام (ره) با صراحت اعلام می کند که چرا ما باید با تحصیل زنان مخالف باشیم؟ در حالی که تحصیل زنان و تبعات منفی ای که برای آن متصور بود، دغدغه ای برای خیلی از فقیهان پیشینی و حتی فقیهان معاصر با امام (ره) به شمار می رفت.

امام (ره) در استفتائاتی که از ایشان شده است، در یک نگاه متفاوت با دیگر فقیهان سنتی، با کمال صراحت و شجاعت می فرمایند که چرا باید با درس خواندن زنان مخالف باشیم؟ چرا باید با مسافرت کردن زنان مخالف باشیم؟ زن چون مرد در تمام این مسائل آزاد است. امام (ره) تصریح می کند زن هرگز با مرد در بحث های اجتماعی و سیاسی فرقی ندارد. لذا با توجه به محوریت پیدا کردن اندیشه های امام (ره) فضا برای تحصیل زنان در نظام جمهوری اسلامی، و برای شرکت در برخی از مناصب اجتماعی کاملاً باز می شود.

این خیلی مهم است که  امام (ره) اجازه دادند که زن در نظام جمهوری اسلامی که ادعایش این است که پایه هایش بر دین استوار است، بتواند نمایندۀ مجلس شود و وکالت پیدا کند. پیش از امام (ره) این گونه حقوق برای زنان، نه تنها به رسمیت شناخته نمی شد بلکه اصلاً قابل تصور نبود.

دیپنا: با سپاس از این که در این مصاحبه شرکت نمودید.

آدرس اینترنتی